1. Genel akış
Pazaryerinde alıcı, satış bedelini platforma öder. Platform bu bedeli tahsil eder, kesintileri düşer ve kalan tutarı belirli bir takvim içinde satıcının bildirdiği banka hesabına aktarır. Bu aktarıma hakediş ödemesi denir. Akış beş adımdan oluşur:
- Sipariş oluşur ve bedel tahsil edilir.
- Ürün alıcıya teslim edilir; hakediş hakkı bu anda doğar.
- Dönem kesimi yapılır ve hakediş kaydı üretilir.
- Kesintiler düşülür, net tutar hesaplanır.
- Ödeme gününde tutar satıcının hesabına aktarılır.
2. Hakediş ne zaman doğar?
Bir sipariş kaleminin hakedişe konu olabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Bedel tahsil edilmiş olmalıdır. Havale/EFT ile ödenen siparişlerde tahsilat teyit edilene kadar hakediş doğmaz.
- Ürün alıcıya teslim edilmiş olmalıdır. Kargoya verilmesi yeterli değildir; teslim kaydının oluşması beklenir.
Bu kurgu yalnızca ticari bir tercih değildir. Mesafeli sözleşmelerde, mal tüketiciye teslim edildikten sonra bedel satıcıya aktarılmışsa aracı hizmet sağlayıcının bedel iadesindeki müteselsil sorumluluğu sona erer. Teslim sonrası ödeme, hem satıcıyı hem platformu koruyan bir yapıdır.
3. Dönem kesimi
Hakedişler dönemsel olarak hesaplanır. Kesim gününde, o güne kadar hakediş koşullarını sağlamış tüm kalemler taranır ve satıcı bazında tek bir hakediş kaydı oluşturulur. Kesim gününden sonra teslim edilen kalemler bir sonraki döneme aktarılır. Dönem tipi, kesim günü ve ödeme günü yönetim ayarlarından belirlenir ve satıcı panelinde ilan edilir; bu parametreler değiştiğinde satıcılar önceden bilgilendirilir.
Her hakediş kaydı, hangi sipariş kalemlerinden oluştuğunu gösteren bir kalem dökümü içerir. Döküm; sipariş numarası, ürün adı, adet, satır toplamı, uygulanan oran ve hesaplanan kesinti sütunlarını taşır. Böylece her kuruşun hangi satıştan geldiği izlenebilir.
4. Kesinti kalemleri
| Kesinti | Açıklama |
|---|---|
| Aracılık bedeli (komisyon) | Satır toplamı üzerinden, satış anında geçerli olan oranla hesaplanır. |
| İade düzeltmesi | Önceki dönemlerde alacak yazılmış bir kalem iade edilirse, ters kayıt olarak düşülür. |
| Kampanya katkı payı | Satıcının katılmayı kabul ettiği kampanyalarda uygulanır; onay olmadan uygulanmaz. |
| Kargo farkı | Satıcının üstlendiği kargo bedeli ile alıcıdan tahsil edilen tutar arasındaki fark. |
| Vergi kesintileri | Mevzuat gereği yapılması zorunlu kesintiler; matrahı ve tutarı ayrı gösterilir. |
Kesintilerin tamamı hakediş dökümünde tür tür ayrıştırılarak gösterilir; toplu ve açıklamasız kesinti uygulanmaz. Aracılık bedelinin hakedişten mahsup edilerek tahsil edilmesi, mevzuat bakımından tam ödeme sayılır.
5. İade ve iptalin etkisi
İade, hakediş defterinde bir ters kayıt olarak işlenir. Bir kalem henüz hiçbir hakedişe girmemişken iade edilirse, o kalem için ne alacak ne de ters kayıt oluşur — hiçbir düşüm yapılmaz. Ancak alacak yazılmış bir kalem sonradan iade edilirse, ilgili tutar bir sonraki dönemde düşülür.
Kısmi iadeler adet bazında işlenir. Üç adetlik bir satışın bir adedi iade edilirse, kalan iki adedin hakedişi normal şekilde ödenir; yalnızca iade edilen adede karşılık gelen tutar ve o adede ait aracılık bedeli düzeltilir.
6. Ödeme takvimi ve azami süre
Ödemeler, ilan edilen ödeme gününde toplu olarak gerçekleştirilir. Elektronik ticaret mevzuatı, aracı hizmet sağlayıcının satış bedelini satıcıya aktarması için bir azami süre öngörür: bedelin aracı hizmet sağlayıcının tasarrufuna girmesi ve siparişin alıcıya ulaşması koşullarının ikisi de gerçekleştikten sonra, en geç beş iş günü içinde ödeme yapılır. Platformun ödeme takvimi bu üst sınırın içinde kalacak şekilde kurgulanır.
Ödeme, satıcının panelde kayıtlı ve doğrulanmış IBAN'ına yapılır. IBAN'ın satıcının kendi ticari unvanına ait olması gerekir; üçüncü kişi hesabına ödeme yapılmaz.
7. Bloke ve rezerv tutarlar
İade riski yüksek kategorilerde veya yeni açılan mağazalarda, hakedişin bir bölümü iade penceresi kapanana kadar bloke tutulabilir. Bloke tutar, serbest kalma tarihiyle birlikte panelde ayrıca gösterilir ve tarihi geldiğinde otomatik olarak ödenebilir bakiyeye geçer. Bloke uygulaması, tüketiciye yapılacak iadelerin karşılıksız kalmamasını sağlar.
8. Panelde neleri görürsünüz?
- Ödenecek bakiye: bir sonraki ödeme gününde hesabınıza geçecek net tutar.
- Bekleyen tutar: henüz teslim edilmemiş veya tahsilatı tamamlanmamış siparişlerden doğacak tutar.
- Bloke tutar: iade penceresi nedeniyle geçici olarak tutulan tutar ve serbest kalma tarihi.
- Geçmiş hakedişler: her dönem için brüt satış, kesintiler, net tutar ve ödeme tarihi.
- Kalem dökümü: hakedişi oluşturan siparişlerin tek tek listesi.
9. Sık karşılaşılan durumlar
Siparişim teslim edildi ama hakedişte görünmüyor. Teslim, kesim gününden sonra gerçekleşmiş olabilir; kalem bir sonraki dönemde görünür.
Ödeme günü geldi ama para hesabımda yok. Bankalar arası aktarım, tutarın gönderildiği günden sonraki ilk iş gününde hesaba geçebilir. Ayrıca IBAN doğrulaması tamamlanmamışsa ödeme askıya alınır.
Hakedişim beklediğimden düşük. Döküm ekranından kesinti satırlarını inceleyin; genellikle önceki dönemden gelen bir iade düzeltmesi ya da katılmayı kabul ettiğiniz bir kampanyanın katkı payı söz konusudur.
İtiraz etmek istiyorum. Hakediş ekranındaki itiraz bağlantısından talebinizi iletebilirsiniz. İtirazlar kalem bazında incelenir ve sonuç gerekçesiyle birlikte panele işlenir.